Jubileumuitgaven kortlopend onderwijsonderzoek

Het Kortlopend Onderwijsonderzoek betreft onderzoek dat op verzoek van het onderwijsveld wordt uitgevoerd door universitaire onderzoeksinstituten. De onderzoeken hebben een maximale looptijd van een jaar en genereren resultaten waarmee scholen voor primair en voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs de kwaliteit van het onderwijs kunnen verbeteren.

In deze jubileumuitgaven wordt een aantal ervaringen van aanvragers en onderzoekers met de onderscheiden fasen van het onderzoek in beeld gebracht. Daaruit blijkt onder meer dat de afstemming van verwachtingen in het contact tussen aanvrager en onderzoeker en de wijze waarop het onderzoeksvoorstel tot stand komt cruciaal is. De aanvragers richten zich daarbij op de bijdrage die het onderzoek kan leveren aan het oplossen van hun concrete probleem of vraag, terwijl voor de onderzoekers de haalbaarheid (binnen het budget en binnen de afgesproken termijn) en het belang van het onderwerp (zowel wetenschappelijk als voor het brede scholenveld) belangrijke criteria zijn.

Onderzoek op verzoek. 10 jaar Kortlopend Onderwijsonderzoek primair onderwijs
Onderzoek op verzoek. 10 jaar Kortlopend Onderwijsonderzoek voortgezet onderwijs
Onderzoek op verzoek. 10 jaar kortlopend onderwijsonderzoek middelbaar beroepsonderwijs

Lezing Joseph Kessels

Lezing van Joseph Kessels over praktijkgericht onderzoek.

Bekijk de video

Lezing: onderzoek in de school

Bob Koster (INTERACTUM Lectoraat Kantelende Kennis) houdt een lezing over onderzoek in de school. Hij laat heel praktisch zien hoe onderzoek op scholen in zijn werk gaat.

o        Koster begint met een tweetal concrete praktische voorbeelden

o        Hij gaat in op de kenmerken van onderzoek in scholen.

o        Er wordt ingegaan op waarom je onderzoek in scholen zou doen?

o        En wat zijn de voorwaarden?

Bekijk de video Onderzoek in de school

Onderzoekvaardig in onderwijs

‘Onderzoekvaardig in het onderwijs’ biedt houvast bij het uitvoeren van praktijkonderzoek in de schoolsituatie. Met een 12-stappenplan kunnen studenten aan een lerarenopleiding of leraren aan de slag met praktijkonderzoek in de eigen stage of werksituatie. De eerste zes stappen zetten aan tot goed kijken, doorvragen en zoeken naar achtergronden. Het tweede gedeelte van het 12-stappenplan zet aan tot het voorbereiden, uitvoeren en evalueren van het handelen in de praktijk.
Het is een instrument voor systematische reflectie op en een doordachte interventie voor verbetering van de praktijk. Het is niet de bedoeling dat dit stappenplan als een strakke methode wordt gebruikt, want het verbeteren van de praktijk is een dynamisch proces.

Gerritsma, A., Haan, H. de, Hollander, I. den, Mitzschke, M. & Veen, Y. van der (2010)
Onderzoekvaardig in onderwijs. Assen: Van Gorcum (Meer dan onderwijs).

Praktijkonderzoek in de school

‘Praktijkonderzoek in de school’  is geschreven door Cyrilla van der Donk en Bas van Lanen.
Veel leraren en leraren-in-opleiding voeren praktijkonderzoek uit in hun eigen schoolorganisatie. Het is de bedoeling dat zij op een systematische manier antwoorden zoeken op vragen die hun onderwijspraktijk oproept. Praktijkonderzoek in de school biedt hun een leidraad bij het voorbereiden en uitvoeren van dit praktijkonderzoek. Aan de hand van praktische voorbeelden en technieken vertalen de auteurs de basisprincipes van praktijkonderzoek naar het onderwijs.
Praktijkonderzoek in de school

Leren onderzoeken. Een vierluik.

Een onderzoek voorbereiden
‘Een onderzoek voorbereiden’ is het eerste deel van een reeks werkboekjes over leren onderzoeken. Het is een praktisch draaiboek voor de voorbereiding van klein of groot onderzoek. Aan de orde komt het ontwikkelen, formuleren en uitwerken van een goede probleemstelling.
Oost, H. & Markenhof, A. (10e oplage, 2008)
Een onderzoek voorbereiden. Baarn: HBuitgevers

Een onderzoek uitvoeren
In deze fase van het onderzoek wordt de probleemstelling beantwoord. Het gaat (net als in de andere delen) om vakoverstijgende vaardigheden en  het leren denken over onderzoek. Welke fouten worden gemaakt en welke gevolgen heeft dat, hoe kun je fouten voorkomen, hoe kom je ze op het spoor en hoe kun je ze herstellen?
Oost, H.  (6e oplage, 2007)
Een onderzoek uitvoeren. Baarn: HBuitgevers

Een onderzoek rapporteren
Dit werkboek gaat over de activiteiten die horen bij de rapportagefase. Studenten moeten zich de inzichten van ervaren schrijvers eigen maken. Ze moeten weten hoe een onderzoeksrapportage eruit ziet (productkennis) en ze moeten snappen wat schrijven inhoudt (proceskennis). Ze moeten leren nadenken over wat ze aan het doen zijn. Ervaren schrijvers denken na over wat ze willen bereiken, hoe ze dat kunnen bereiken, of ze op de goede weg zijn en of ze hun doel hebben bereikt. Kortom: reflective writing.
Oost, H.  (5e oplage, 2008)
Een onderzoek rapporteren. Baarn: HBuitgevers

Een onderzoek presenteren
In dit laatste werkboekje staat een overzicht van de activiteiten die horen bij mondeling presenteren van een onderzoek. Het denken over presenteren staat centraal. Met behulp van heldere criteria leert een spreker zijn eigen presentatie op een professionele manier voor te bereiden en te doordenken.
Markenhof, A., Bastings, M. & Oost, H. (3e oplage, 2006)
Een onderzoek presenteren. Baarn: HBuitgevers

Ontwikkeling door onderzoek

Dit boek is bedoeld voor leraren in het basisonderwijs die willen leren wat onderzoek doen voor hen kan betekenen. Het eerste gedeelte bespreekt het belang van het doen van onderzoek voor  de leraar basisonderwijs en behandelt een aantal mogelijke vormen van onderzoek binnen een onderwijscontext. Het tweede gedeelte bespreekt onderzoek door leraren zelf uitgevoerd en gericht op het blijven ontwikkelen van het eigen onderwijs, eigen handelen en de eigen beroepsidentiteit. Het derde gedeelte gaat in op de betekenis van onderzoek voor de ontwikkeling van de school waar de leraar werkt en de gehele beroepsgroep. Het vierde gedeelte bevat skill sheets over allerhande aspecten van onderzoek doen.
Kallenberg, A.J., Koster, B., Onstenk, J. & Scheepsma, W. (2007)
Ontwikkeling door onderzoek: een handreiking voor leraren. Utrecht: ThiemeMeulenhoff

Standards of Practice based Research

Anje Ros (KPC Groep en Fontys Hogescholen) en Marjan Vermeulen (Ruud de Moor Centrum, Open Universiteit) hielden tijdens de EAPRIL conferentie te Lissabon een presentatie over praktijkgericht onderzoek.
Uitdaging: onderzoek uitvoeren waar scholen daadwerkelijk van profiteren.
Welke standaarden moet praktijkgericht onderzoek hanteren en aan welke voorwaarden moet dit onderzoek voldoen om de impact op de onderwijspraktijk te vergroten?

Bekijk de presentatie

Verbetering van de kwaliteit en het imago van praktijkgericht onderzoek

14 oktober 2010 werd bij KPC Groep te Den Bosch de werkconferentie praktijkgericht onderzoek georganiseerd.
Deze conferentie had het doel om aan de hand van concrete casussen de kwaliteitscriteria voor praktijkgericht onderzoek te verbeteren, operationaliseren en condities aan te geven. De casussen werden kort gepresenteerd.
De casussen betreffen:

1.      onderzoek uitgevoerd in het kader van de Academische Opleidingsschool

2.      onderzoek uitgevoerd in het kader van Expeditie Durven Delen Doen

3.      onderzoek uitgevoerd in het kader van Leren met meer Effect (LMME)

4.      onderzoek uitgevoerd in het kader van Kortlopend Onderwijsonderzoek

Na de presentatie van de casussen is er per groepje gediscussieerd over hoe de criteria toegepast kunnen worden in de onderzoekspraktijk. De groepjes kregen per criterium eerst een uitleg (op basis van de indeling van Verschuren 2009). Op basis daarvan hebben zij toepassingen en opmerkingen geformuleerd.discussie kwaliteitscriteria

Definitie praktijkgericht onderzoek

Het VKO (Validatiecommissie Kwaliteitszorg Onderzoek) hanteert de volgende definitie:
Het onderzoek aan hogescholen wordt omschreven als onderzoek dat is geworteld in de beroepspraktijk en dat bijdraagt aan de verbetering en innovatie van die beroepspraktijk. Dit vindt plaats door het genereren van kennis en inzichten, maar ook door het leveren van toepasbare producten en ontwerpen en concrete oplossingen voor praktijkproblemen. Daarbij is het onderzoek doorgaans multi- en of transdisciplinair van aard en ingebed in een scala van interne en externe organisatorische verbanden. Dit met behoud van de wetenschappelijke betrouwbaarheid en validiteit van het onderzoek zelf.
Meer informatie VKO

Leraar 24

Het project Leraar24 is een in 2009 gestart online platform van, voor en door leraren. Het doel van Leraar24 is leraren te ondersteunen bij hun eigen professionalisering. Op de website (http://www.leraar24.nl/) kunnen leraren uit het po, vo en mbo thematisch gerangschikte filmpjes en themadossiers met achtergrond informatie, verdieping en verhalen uit de praktijk vinden.

Onderzoekende leraar

Steeds meer leraren voeren zelf onderzoek uit. Leraren hebben de mogelijkheid om onderzoek te doen in de praktijk. Het praktijkonderzoek dat zij kunnen uitvoeren is uitermate geschikt om hun eigen onderwijsomgeving beter te begrijpen en te verbeteren. Op de website  van Leraar24 biedt het dossier Onderzoekende leraar informatie aan leraren over dit onderwerp.

Kortlopend onderwijsonderzoek

Kortlopend onderwijsonderzoek heeft betrekking op het primair en voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. Het onderzoek is praktijkgericht en ondersteunt daarmee de dagelijkse praktijk in de scholen. Het onderzoek is schoolnabij en in het bijzonder gericht op de implementatie van kwaliteitsverbetering. Kortlopend onderwijsonderzoek kent drie programmalijnen:

o        Vormgeving van leerprocessen

o        Onderwijs en samenleving

o        Professionele organisatie

Op de website Kortlopend onderwijsonderzoek is informatie te vinden over kortlopend onderwijsonderzoek, het aanvragen van onderzoek en een overzicht per programmalijn van onderzoeksrapporten.

Analyseren in kwalitatief onderzoek

Het boek biedt een stappenmodel voor de systematische analyse van gegevens in kwalitatief onderzoek. In eerste plaats bedoeld voor studenten maar ook voor onderzoekers in de praktijk handig.
Boeije, H. (2005). Analyseren in kwalitatief onderzoek. Denken en doen.
Uitg. Boom onderwijs

Kwalitatief onderzoek: praktijk en theorie

Inleiding in kwalitatief onderzoek. De theoriegerichte benadering in het boek houdt het midden tussen de hyptheticodeductieve benadering en de gefundeerde theoriebenadering. Ook aandacht voor fenomenologisch en handelingsonderzoek.
Maso, I. & Smaling, A. (2004). Kwalitatief onderzoek: praktijk en theorie. Amsterdam: Uitg. Boom

Een onderzoek begeleiden

Het begeleiden van onderzoek roept vragen op. 34 vragen van onderzoeksbegeleiders zijn ondergebracht in vijf clusters:
- visie op onderzoeksbegeleiding
- keuze van een begeleidingsmodel
- ontwerp van een begeleidingstraject
- begeleiding (en lastige kwesties daarin)
- beoordeling
De grondthema’s die terugkeren bij vrijwel elke vraag die aan de orde wordt gesteld zijn rolbeheersing, repertoire en efficiëntie.

Oost, H. (2e oplage, 2006)
Een onderzoek begeleiden. Baarn: HBuitgevers

Studerende leraar

Peter van Kessel vertelt over zijn keuzes om een master te volgen. Hij bespreekt zijn ervaringen, de voor- en nadelen van het studeren naast het werk en wat onderzoek doen bijdraagt aan zijn persoonlijke ontwikkeling.
Zie video: Studerende leraar

De ‘A’ van Academisch en de ‘O’ van Opleidingsschool

In 2009 verkenden Marja van den Eijnden en Ton Bruining als ondersteuners van de academische basisschool van de Hogeschool Domstad, nu Hogeschool Utrecht, en de schoolbesturen KSU en KPOA het fenomeen academische basisschool. De resultaten van die verkenning schreven ze op in het artikel De ‘A’ van Academisch en de ‘O’ van Opleidingsschool Het definiëren van onderzoek in een academische opleidingsschool.
Lees het artikel

Volg de ontwikkelingen van de academische basisschool van de Hogeschool Utrecht, KSU en KPOA op de website  van de Academische Basisschool.

Definitie van Academische basisschool

Het denken over leren op de werkplek vindt binnen een academische basisschool vanuit een ander perspectief plaats dan binnen een basisschool die alleen gewend is te werken met stagiaires.

In de praktijk onderscheiden we 4 typen scholen met leren op de werkplek:
de stageschool
de opleidingsschool
de lerende basisschool
de academische basisschool

Lees meer: Definitie van Academische basisschool

Leer- en werkgemeenschap

O.b.s. Schuilingsoord ontwikkelt een leer- en werkgemeenschap door leraren en leerlingen te leren praktijkgericht onderzoek te doen. De resultaten vormen de basis voor schoolontwikkeling.

Zie video: Leer- en werkgemeenschap o.b.s. Schuilingsoord

Onderzoekende leraar

Henriëtte Korsten-Van den Berg is leraar Nederlands aan het Zwijsen College in Veghel en heeft, naast haar dagelijkse werkzaamheden als leraar, haar eigen onderzoek uitgevoerd. Zij wilde met haar onderzoek er graag achter komen hoe zij voor leerlingen in de Tweede Fase een verhoging van de literaire beleving en diepgang kan bewerkstelligen en tevens hun leesplezier kan vergroten. Haar onderzoek heeft Henriëtte uitgevoerd in het kader van een pilot van de Academische School.

Zie video: Onderzoekende leraar

Onderzoek in het basisonderwijs

In deze video vertelt lerares Marije van Bloemendaal-Bos haar ervaring over het onderzoek dat zij heeft uitgevoerd naar het gebruik van ICT voor het vergroten van het niveau van woordspelling bij leerlingen. Verder laat deze video zien hoe een leraar onderzoek kan uitvoeren en welke basisvoorwaarden er nodig zijn vanuit de school en de omgeving om onderzoek van leraren te realiseren. 

Zie video: Onderzoek in het basisonderwijs

Forum voor praktijkgericht onderzoek

Het Forum voor Praktijkgericht Onderzoek is het landelijke netwerk van lectoren werkzaam aan hogescholen. Lectoren doen praktijkgericht onderzoek en verbinden de uitkomsten daarvan aan onderwijs en praktijk. Het Forum is in 2007 opgericht als bijzonder verenigingsorgaan van de HBO-raad. Het Forum kent een presidium bestaande uit lectoren uit de verschillende domeinen.
Het Forum voor Praktijkgericht Onderzoek werkt vanuit het perspectief van lectoren aan de kwaliteitsontwikkeling en maatschappelijke positionering van lectoren en het praktijkgericht onderzoek aan hogescholen.
Meer informatie op de website Forum voor Praktijkgericht Onderzoek.

Kenmerken en kwaliteitscriteria van praktijkgericht onderzoek (LPC-R&D)

De LPC streven een hoge kwaliteit van het praktijkgericht onderzoek na. De discussie over de kenmerken en de kwaliteit van praktijkgericht onderzoek is echter nog volop in ontwikkeling. Zowel in het HBO, bij lectoren, als ook bij steeds meer universitaire onderzoekers speelt de vraag hoe goed praktijkgericht onderzoek gekarakteriseerd kan worden.
Lees meer: Kenmerken en kwaliteitscriteria van praktijkgericht onderzoek

Uitvoeren van onderzoek

In deze video wordt ingegaan op hoe leraren zelf onderzoek kunnen uitvoeren, uit welke stappen een onderzoek bestaat en wat de ervaring was van Riny van Sundert en Jeannet Badr met hun onderzoek naar het leerplein op het Raayland College.
Zie video: Uitvoeren van onderzoek